Voordat we verder gaan, moet worden vermeld dat de Nederlandse koning traditioneel ook de titel markies van Veere en Vlissingen draagt. De koning staat echter boven de Nederlandse adel en maakt geen deel uit van de adelstand, waardoor deze titel van een andere aard is.

De markies van Heusden dus: een hoge adellijke titel, verbonden aan een relatief kleine (gerestaureerde) vestingstad. Het huidige Heusden telt circa 1.315 inwoners. Ondanks deze geringe omvang heeft de stad een rijke en belangrijke geschiedenis, die echter buiten de scope van dit artikel valt. Gelukkig zijn de titel en haar ontstaansgeschiedenis minstens zo interessant.

De titel markies van Heusden werd speciaal gecreëerd door Willem I voor Richard Le Poer Trench, vanwege diens verdiensten als Brits ambassadeur in Den Haag in de periode 1813–1815. Le Poer Trench speelde een belangrijke rol bij het oplossen van territoriale en bestuurlijke grensgeschillen in Holland, verschillende Duitse staten en delen van Italië tijdens het Congres van Wenen. Daarnaast was hij een cruciale bondgenoot van het jonge Koninkrijk der Nederlanden onder koning Willem I. Mede dankzij deze verdiensten en zijn bijdrage aan de stabilisering van het nieuwe koninkrijk werd hij in 1815 in de Nederlandse adel verheven.

De creatie van de titel betekende overigens niet dat Heusden een markiezaat werd. Aan zijn verheffing waren, naast deze unieke titel, nog enkele andere privileges verbonden. Zo werd hem een jaarlijkse dotatie van 10.000 gulden toegezegd en kreeg hij toestemming zijn familiewapen te verrijken, onder meer met het wiel uit het wapen van Heusden.

Er wordt algemeen aangenomen dat deze jaarlijkse dotatie nooit is geëffectueerd, omdat de Staten-Generaal daarmee niet akkoord gingen. Er is bovendien geen archiefbewijs gevonden dat de uitkering ooit daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Zoals eerder genoemd was de markies van Heusden een Engelsman. Een bijzonder historisch feit is dat hij één van slechts twee niet-Nederlanders was die ooit in de Nederlandse adel zijn verheven, de andere was de Prins van Waterloo. Een dergelijke buitenlandse verheffing is tegenwoordig, wettelijk gezien, niet meer mogelijk sinds de invoering van de moderne wet op de adeldom.

Naast zijn Nederlandse titel voerde Le Poer Trench ook de Britse titel Graaf van Clancarty en had hij een zetel in het House of Lords. De titel markies van Heusden is overdraagbaar bij eerstgeboorte in mannelijke lijn en is inmiddels acht keer doorgegeven.

De huidige en hoogstwaarschijnlijk laatste drager van de titel is Nicholas Le Poer Trench, de 9e markies van Heusden. De kans is groot dat de titel met hem zal uitsterven, aangezien hij slechts één dochter heeft en de titel uitsluitend via de mannelijke lijn kan worden overgedragen. De huidige markies is eveneens lid van het House of Lords en is daarnaast actief als zelfstandig kunstenaar in de visuele kunst.

Hoewel er geen bewijs bestaat dat een van de titelhouders van de markies van Heusden de stad Heusden ooit daadwerkelijk heeft bezocht, blijft het een bijzonder stuk Nederlandse geschiedenis. Het betreft een unieke adellijke titel, in het leven geroepen voor uitzonderlijke diensten aan Nederland, een eer en erkenning die tot op de dag van vandaag voortbestaat.

Waar onderscheidingen vergankelijk zijn, vormen adellijke titels een blijvende eer: zichtbaar en betekenisvol, zelfs generaties later. De markies van Heusden is daar een treffend voorbeeld van.

Dit artikel is onafhankelijk en uitsluitend ter informatie opgesteld. De huidige markies van Heusden, Nicholas Le Poer Trench, was op geen enkele wijze betrokken bij het schrijven of samenstellen van de inhoud.